Προτάσεις τρόπων για τη δημιουργία εκπαιδευτικών και ευχάριστων διαδρομών για πολιτιστικό τουρισμό

Σήμερα από τη βενετσιάνικη οχύρωση των Χανίων σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση οι δύο πλευρές των τειχών, η ανατολική και η δυτική, καθώς και η τάφρος που αντιστοιχεί σ’ αυτές. Έχουν βέβαια πραγματοποιηθεί δύο βάναυσες διανοίξεις, μια στην ανατολική πλευρά και μια στην δυτική, που επιτρέπουν τη διακίνηση του αυτοκινήτου στο εσωτερικό της πόλης, ενώ από το μικρό σωζόμενο τμήμα της βορινής πλευράς του τείχους με την ίδια λογική έχει καταστραφεί ένα σημαντικό μέρος του.

Δυνατότητες επισκεψιμότητας:
Η εξωτερική επίσκεψη του τείχους είναι δυνατή και μπορεί να οργανωθεί σχετικά εύκολα, ιδιαίτερα στην ανατολική και τη δυτική πλευρά του, είτε από τη στάθμη της τάφρου είτε από τον παρακείμενο σ’ αυτή δρόμο. Είναι, επίσης, δυνατή η βελτίωση της εικόνας που έχουν προκαλέσει οι διανοίξεις, έτσι ώστε να αποκατασταθεί η αίσθηση της συνέχειας του τείχους χωρίς να απαγορευθεί η είσοδος του αυτοκινήτου.
Στη νότια όμως πλευρά, τα πράγματα είναι δυσκολότερα, καθώς οι ιδιοκτησίες εφάπτονται του τείχους και οι ιδιοκτήτες το έχουν χρησιμοποιήσει ως θεμέλιο των οικοδομών που ανέγειραν εκεί. Το γεγονός αυτό, δυστυχώς, συμβαίνει και στην εσωτερική παρειά του τείχους, όπου οι νέες κατασκευές εφάπτονται σ’ αυτήν. Για το λόγο αυτόν οποιαδήποτε παρέμβαση στη νότια πλευρά του τείχους θα πρέπει να συνοδεύεται με αντίστοιχες νομοθετικές ρυθμίσεις που θα επιβάλουν την απομάκρυνση ή την αναμόρφωση των κτισμάτων που εμποδίζουν την αποκάλυψη του τείχους.
Σημαντικό ενδιαφέρον, παρουσιάζει ο περίπατος στην εσωτερική πλευρά του τείχους. Κατ’ αρχήν στο όριο της κορυφογραμμής του, επάνω, όπου ο περίπατος θα πρέπει να οργανωθεί έτσι ώστε να αποκαλύπτεται η λογική της οχύρωσης και να συμπληρωθεί με καθιστικά σε σημεία εξαιρετικής θέας. Η εικόνα μιας επίσκεψης που θα έχει «συνολικό» χαρακτήρα, θα έπρεπε να λάβει υπ’ όψη τις όψεις των κτιρίων στους δρόμους που περιβάλλουν το τείχος, ιδιαίτερα από την ανατολική και τη δυτική πλευρά, καθώς και τη μορφή των απαιτούμενων τοίχων αντιστήριξης. Οι τοίχοι αυτοί αλλά και το ύψος και η μορφή των οικοδομών κατά μήκος των δρόμων αυτών, θα πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής, όπως και η δενδροφύτευση των αντίστοιχων πεζοδρομίων, καθώς όλα μαζί θ’ αποτελούν το πρώτο πλάνο στις θέες της πόλης, που θα αντικρίζουν οι επισκέπτες του τείχους στη διάρκεια της επίσκεψής τους.
Η επίσκεψή όμως που θα μπορούσε να είναι μια μοναδικά ενδιαφέρουσα εμπειρία θα ήταν η διακριτική διαμόρφωση μιας υπόγειας διαδρομής στην εσωτερική «μπαζωμένη» περιοχή του τείχους. Η υπόγεια πορεία σ’ αυτή την επίσκεψη θα μπορούσε να φωτίζεται με ρυθμικές οπές. Ο επισκέπτης δε, εκτός από την εσωτερική κατασκευή του τείχους που θα είχε τη δυνατότητα να περιεργαστεί, θα μπορούσε να συναντά μια σειρά από διευρύνσεις -υπόγειους εκθεσιακούς χώρους-, όπου θα ήταν δυνατόν να εικονογραφηθεί η ιστορία της πόλης. Η υπόγεια αυτή διαδρομή, από το φυσικό φως στο σκοτάδι, που θα αναδεικνύεται με υποβλητικό τεχνητό φωτισμό και η οποία θα αερίζεται εύκολα τεχνητά εφόσον θα καλύπτεται από πάνω μόνο με χώμα, θα ήταν δυνατό να συναντά ίσως ακόμα και σχισμές θέας στις περιοχές που το τείχος είναι κατεστραμμένο και να καταλήγει ψηλά σε κάποιο ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο του τείχους, ανάμεσα στον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα. Φυσικά, μια παρόμοια πρόταση θα έπρεπε να γίνει μετά από προσεκτική μελέτη των δεδομένων από μια ομάδα, όπου θα συμμετείχαν επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων - αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί, μηχανολόγοι, αρχιτέκτονες ειδικοί στο τεχνητό φωτισμό και άλλοι.

Δυνατότητες για την πολιτιστική αξιοποίηση των οχυρώσεων μέσα από ερευνητικά προγράμματα:
Η σχέση του τείχους με την θάλασσα, το λιμάνι που αποτελεί συνέχειά του, το μοναδικό φυσικό περιβάλλον, αλλά και η ίδια η παλιά πόλη στο βαθμό που αξιοποιείται και συσχετίζεται προσεκτικά με αυτό, αποτελούν τα στοιχεία που δίνουν τη δυνατότητα μιας σειράς προκαταρκτικών μελετών για την ανάπτυξη μιας στρατηγικής τεκμηριωμένων και ουσιαστικών παρεμβάσεων, η οποία θα μπορούσε να μετατρέψει την επίσκεψή του σε μια μοναδική εμπειρία, χάρις στην εξαιρετικού κάλους γεωγραφική περιοχή στην οποία είναι χτισμένη εδώ και αιώνες η πόλη.
Ως σημεία ειδικού ενδιαφέροντος, πόλους έλξης και προβληματισμού σε σχέση με τις δυνατότητες χρήσης τους αλλά και το αρχαιολογικό αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον τους θα μπορούσε κανείς να σημειώσει με τη σειρά που φαίνονται στο χάρτη:
1. Το κτίριο του Τελωνίου.
2. Το συγκρότημα των επτά Νεωρίων.
3. Τα Νεώρια στη βορειοανατολική γωνία του τείχους με τον προμαχώνα και την Porta Sabbionara.
4. Η αποκατάσταση και αναδιαμόρφωση του κατεδαφισμένου τμήματος του τείχους, εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η είσοδος και έξοδος των αυτοκινήτων.
5. Η κατάληξη του τείχους στο νοτιοανατολικό προμαχώνα Santa Lucia.
6. Η διαμόρφωση της ανατολικής τάφρου και οι προτάσεις χρήσης της.
7. Η αποκάλυψη των ιχνών της νότιας πλευράς του τείχους.
8. Η κατάληξη του τείχους στον νοτιοδυτικό προμαχώνα Sciavo.
9. Η διαμόρφωση της εισόδου των αυτοκινήτων από την δυτική πλευρά του τείχους.
10. Η αναδιάταξη της χρήσης του τείχους και η αναζήτηση λύσεων στη θέση όπου σήμερα το ξενοδοχείο Ξενία (προμαχώνας San Salvatore ή Griti).

 Η αποκατάσταση του φρουρίου του Φιρκά (Rivellino) και η μελέτη των χρήσεων που θα μπορούσε να στεγάσει.
Η παραπάνω αναπτυχθείσα πρόταση της υπόγειας διαδρομής που θα προκύψει από την προσεκτική διερεύνηση των δεδομένων σε όλη την περίμετρο του τείχους.
Αναφερόμαστε μόνο σε αυτά τα σημεία, τα οποία θα μπορούσε να αποτελέσουν μια αλυσίδα παρεμβάσεων οι οποίες θα μεταμόρφωναν την Παλιά Πόλη των Χανίων σε ένα μοναδικό Μνημείο του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού.